ديديم ، وى مدتها از طرف خديجه ، كه زنى تاجرپيشه بود ، به فعاليتهاى بازرگانى اشتغال داشت ، و همين فعاليتهاى تجارتى و برخورد با ملل مختلف و مطالعه در انديشه‌ها و عقايد گوناگون ، سالها قبل از بعثت ، علاقه او را به مستضعفين برانگيخت اسلام با احتكار و رباخوارى و كم‌فروشى مخالف بود و دلبستگى به مال و منال دنيا و فكر مال اندوزى و « تكاثر » را تقبيح مىكرد و چون با بت‌پرستى به سختى مبارزه مىكرد و مكه مركز اصنام و بتها بود ، بازرگانان براى اينكه « مكه » يعنى مركز فعاليتهاى اقتصادى آنها ، سقوط نكند ، به سرپرستى تاجر نامدار مكه ابو سفيان ( رئيس خاندان امويان ) ، به مبارزه با حضرت برخاستند ؛ غافل از اينكه وحدت طلبى اسلام و مخالفت محمد ( ص ) با نزاعهاى قبيله‌اى و تلاش او در راه وحدت و يگانگى اعراب ، مالا به نفع عموم افراد جامعه عرب خواهد بود . اسلام مطلقا طرفدار سوسياليسم ( به معنى اقتصادى كلمه ) نبود بلكه اسلام مايل بود كه تمام ملل و نحل مسلمان را از حقوق اجتماعى و سياسى يكسانى برخوردار سازد . تا بين عرب و عجم و سياه و سفيد اختلافى نباشد مقارن ظهور اسلام بردگان در بدترين شرايط زندگى مىكردند اسلام بردگان را مورد تفقد قرار داد و به صاحبان قدرت تأكيد كرد كه از ستمگرى به بردگان و زنان خوددارى كنند . اسلام بين زن و مرد ، از لحاظ ارزش اقتصادى و اجتماعى ، اختلاف فراوان قايل بود ، الرجال قوامون على النسا با اينحال حضرت هنگام حجة الوداع به مردان تأكيد فرمودند از رعايت حال زنان غفلت نورزند . طبقهء تجار و بازرگانان و به اصطلاح بورژوازى اسلام از دورهء بنى اميه به بعد ، با مسائل و مشكلات جديدى در زمينه‌هاى مختلف مواجه گرديد . در نتيجهء اسلام آوردن ايرانيان ، عراقيها ، مصريها و مردم شام و استقرار مناسبات اقتصادى بين اين كشورها ، تلاشهاى اقتصادى در خاورميانه رشد و توسعه پيدا كرد . تخصص و تقسيم كار ، كمابيش ، در بين ملل اسلامى پديدار شد و در نتيجهء بسط روابط اقتصادى ، در معاملات و دادوستدها ، اختلافات و تعارضاتى پديد آمد كه لازم بود هرچه زودتر مقننين و قضات و حقوقدانهاى اسلام به حل و فصل آن بپردازند . واضح است كه كشورگشايان اسلام كه ملل بيشمار و زمينه‌هاى فكرى مختلف و تمدنها و فرهنگهاى گوناگون را در زير پرچم واحدى گرد آورده بودند نمىتوانستند از اين مجموعهء ناهماهنگ ، دولت متحد و منظمى پديد آورند . با اين حال ، حكومت اسلام كه بازرگانان ايرانى و مصرى نيز در آن شركت داشتند ، موفق شد كه كمبودهاى قضايى و قانونى را با حفظ اصول و تعاليم مذهبى و با استفاده از سوابق حقوقى ايران و روم ، جبران و تنظيم و تدوين نمايد . رشد بورژوازى از قرن دوم هجرى ببعد . يكى از دانشمندان اقتصاد ، به نام S . D . G . Goitein ( استاد دانشگاه ) « 1 » طى مقالهء مشروحى ، در مجلهء تاريخ جهان ، در سال 1957 ، وضع بورژوازى اسلام را از دورهء بنى اميه به بعد ، با وضع انگلستان در آغاز نهضت سرمايه‌دارى مقايسه مىكند و مىنويسد : از قرن دوم هجرى به بعد ، تجار و بازرگانان اسلامى ، مقام و موقعيت ممتازى كسب كردند . به نظر اين محقق ، بسيار جالب و

--> ( 1 ) . Journal of World History